Деревня Христово

Прыпадаючы да крыніцы

У Хрыстове нарадзіўся і вырас беларускі паэт Янусь Малец. Прыгожыя краявіды, шчырыя лю­дзі, вясковы побыт — вось тыя крыніцы, якія ўскалыхнулі душу паэта і натхнілі на творчасць.

Крыніцы, жыта, лес і неба
І многа, вельмі многа сонца!
Баравікі пад колер хлеба
І павуцінне на сасонцы…
І каляровая вясёлка
Успыхне раптам над ракою,
І луг зялёны ля пасёлка,
І дзед з бліскучаю касою.
Хіба гэтыя яго радкі і не пра вашу вёсачку?

Хрыстова, якое за 50 кіламетраў ад Пастаў і за 18 ад Глыбокага, дзе пражывае 67 чалавек, багатае на паэтаў, музыкаў, майстроў, кветкаводаў, ды і проста шчырых, працавітых, улюбёных у сваю малую радзіму людзей. Пазнаёміцца са сваімі аднавяскоўцамі мне дапамагла загадчыца Валкоўскага сельскага клуба Марына Пусько, за што ёй вялікі дзякуй. На жаль, з-за абмежаванасці газетнай плошчы, што адводзіцца пад «Вёсачку», я не змагла напісаць пра ўсіх, хто заслугоўвае ўвагі. Аднак спадзяюся на наступныя сустрэчы з хрыстоўцамі.

Зберагае памяць

За некалькі дзесяцігоддзяў працы ў рэдакцыі і бясконцыя вандроўкі па раёне на такім незвычайным транспарце, які вы бачыце на здымку, мне давялося праехаць упершыню. Сканструяваў яго Міхаіл Татарэнка. Мы накіраваліся на месца былой вёскі Запаляны, што за 2 кіламетры ад Хрыстова. Там магіла польскага воіна часоў польска-рускай вайны (1919 —1921 гг.). Вядома толькі яго імя — Андрэй. Адступаючы, палякі пакінулі яго параненага, і той памёр. Вяскоўцы пахавалі воіна па-хрысціянску і даглядаюць магілу. Гэты абавязак добраахвотна ўзялі на сябе Міхаіл Татарэнка і яго жонка Ганна. На магілцы ўстаноўлены помнік, яна абгароджана, побач пасаджаны яблыня і груша. А на вясковых могілках яны добраўпарадкоўваюць месцы вечнага спачыну не толькі сваіх родных, але і знаёмых.

Акрамя таго, Міхаіл Часлававіч вырабіў і ўстанавіў крыжы на месцах зніклых вёсак Міхалова, Запаляны, Турчына і іншых. Яго работа — і крыж у цэнтры вёскі. Зараз нарыхтоўвае матэрыялы і плануе ў хуткай будучыні зрабіць у Хрыстове капліцу. А яшчэ марыць пра музей вясковага побыту, ужо нават сабраў шмат экспанатаў для яго. Жартуе: «Каб паспець усё задуманае зрабіць, запланаваў пражыць да 120 гадоў».

Татарэнкі, якія ўжо 50 гадоў у шлюбе, маюць цудоўны працяг свайго роду: яны нарадзілі і выхавалі чацвярых сыноў і дачку. Ганна Вікенцьеўна ўзнагароджана ордэнам Маці. Прычым дзяцей падымала на ногі, працуючы даяркай, да таго ж сям’я трымала вялікую ўласную гаспадарку. А дэкрэтны водпуск у тыя гады быў усяго 56 дзён да родаў і столькі ж пасля іх. Спраўлялася! Цяперашнім маладзіцам нават уявіць такое немагчыма.

Іх дачка стала прадаўцом, два сыны — механізатарамі, яшчэ два — зваршчык і ксёндз.

Якія нашы людзі!

Антаніна Малец сустрэла прыбраная і ўсхваляваная. Прызналася: «Не спала ўсю ноч, думала, як вам пра ўсіх раска­заць. У нас жа такія добрыя людзі! Напрыклад, Міша Татарэнка мне дапамог дагледзець ляжачага мужа, апрацоўвае агарод, ды і пра кожнага ў вёсцы клапоціцца. Або сапсаваўся ў мяне тэлевізар — адрамантаваў Валік Машніч. Трэба абкасіць ля дома — прыходзіць Сярожа Счасны. Іосіф Вярцінскі даваў каня. Фэля Лягцінен, Жэня Татарэнка, Крысціна Крэміс дзяліліся агароднінай. І гэтак каго ні вазьмі… Не ў кожнай сям’і жывуць так дружна, як нашы аднавяскоўцы».

Узгадвала Антаніна Баляславаўна і тое, як хінуліся да яе людзі, калі працавала ў Норыцы. Ішла туды на месяц замяніць прадаўца ў водпуску, а затрымалася на 22 гады. Да гэтага працавала ў бібліятэцы, клубе, аддзяленні сувязі, але сапраўднае прызванне знайшла ў гандлі. Казала, што кожны дзень на работу ў магазін ішла як на свята.

Шмат цёплых слоў пачула я ад Баляславаўны і пра сям’ю, у якую яна трапіла, выйшаўшы замуж. Дарэчы, яе муж Расціслаў — родны брат паэта Януся Мальца. Прачытала яго вершы. У адным з іх ёсць такія радкі: «Колькі вёрст нас раздзяляе! Хоць машынны зараз век,/ Ды не часта ўсё ж бывае,/ Што мяне ты сустракаеш,/ Самы родны чалавек./ Як я радасна ўздыхаю, калі дзверы адчыняю./ А ты кажаш: «У хату госць!»

Вось дык радня!

Наталля Курачонак вырасла ў сям’і, у якой было сямёра дзяцей — 5 хлопчыкаў і 2 дзяўчынкі. У хаце жылі ­ўдзесяцярых: бацькі, бабуля і яны, дзеці. Мама хварэла, бацька любіў выпіць, таму выхоўваліся працай. Выраслі годнымі людзьмі. За выключэннем аднаго брата, які жыве ў Нарачы, усе асталяваліся на Пастаўшчыне: у Хрыстове, Дварчанах, Лучаі. Маюць сем’і, падтрымліваюць зносіны. Наташа любіць, калі браты і сястра прыязджаюць да яе ў госці.

У яе самой двое дзяцей. Сын Іван працуе ў Варапаеўскай дыстанцыі пуці, дачка Насця — інжынерам-тэхнолагам на адным з мінскіх малаказаводаў. Замуж Наталля выйшла маладзенькай, але, калі сыну было ўсяго 5 гадоў, аўдавела. Ужо на працягу 18 гадоў спадарожнікам жанчыны з’яўляецца Сяргей Янковіч, які працуе трактарыстам на СП «Дунілавічы-агра», а яна — даяркай у гэтай жа гаспадарцы. Пазітыўная, працавітая, Наталля ўпэўнена ідзе па жыцці, ні на што не наракае, хаця цяжкасцей хапае.

І засталася назаўсёды

Яўгенія і Мар’ян Татарэнкі ў шлюбе 54 гады. Дружная, моцная сям’я. Хлопец нават уявіць не мог, што яго будучая жонка падрастае не ў родных мясцінах, а ажно на Урале. Але лёс распарадзіўся менавіта так.

— Спачатку Жэня прыязджала ў Хрыстова пагасціць у братавай сям’і, — з усмешкай расказваў Мар’ян Уладзіміравіч. — Потым засталася тут жыць. Пацанка! Я не звяртаў на яе асаблівай увагі. А вярнуўся дадому, адслужыўшы ў арміі, — падрасла! Убачыў прыгожую дзяўчыну і закахаўся.

Яўгенія Рыгораўна ўспамінала, што 17-гадовай дзяўчынай будавала валкоўскую школу, у якой пазней вучыліся іх з Мар’янам дзве дачкі. Пазней яна працавала ў сельскім Савеце, аддзяленні паштовай сувязі. А муж — вадзіцелем у калгасе, вазіў старшынь, якіх пры ім змянілася некалькі.

Па бацьках і сыны

Крысціна і Анатолій Крэмісы казалі: «Хто б мог падумаць раней, што ў вёсках не будуць трымаць скаціну, а стануць цешыцца катамі і сабакамі? Зараз няма яе і ў нас. А трымалі 2 кароў, 3 свінаматак, па 16 свіней. Прадавалі мяса, агародніну. Грошы патрабаваліся на дабудову дома, вучобу двух сыноў».

Крысціна родам з Гродзеншчыны. У наш раён трапіла па накіраванні пасля заканчэння інстытута. Працавала галоўным эканамістам калгаса «Чырвоны сцяг», пасля 19 гадоў — бухгалтарам у Валкоўскім лясніцтве, а Анатолій і пасля выхаду на пенсію застаўся ў лясніцтве вартаўніком.

Не дзіўна, што і абодва сыны Крэмісаў выбралі прафесіі, звязаныя з лясной гаспадаркай. Атрымалі вышэйшую профільную адукацыю. Андрэй жыве і працуе ў Гарадку, Леанід — у Віцебску. У Крэмісаў трое ўнукаў. Старэйшай дзяўчынцы ўжо 16, меншай — 4.

— Раней мы дапамагалі сынам, а зараз — яны нам, — казаў Анатолій Станіслававіч і не без гонару паказаў легкавую машыну. — Яе мне аддаў Лёня, а ў яго засталіся яшчэ дзве.

Да слёз душу кранае

Часлава Машніча не засталі дома: ён на матацыкле адправіўся на рыбалку. Але хіба я магла пакінуць вёску, не сустрэўшыся з ім — паэтам, кампазітарам, музыкантам? Дзякуй яго жонцы Рэгіне, якая дазванілася да мужа і папрасіла прыехаць дадому.

На пытанне, што натхняе на творчасць, Часлаў Аляксандравіч адказаў: «Любоў да сваіх родных і вёскі. Толькі калі што моцна кране душу, бяруся пісаць верш або музыку». Першай слухачкай твора з’яўляецца жонка і, як правіла, заўсёды хваліць мужа. Музыкант нарасхват. Дзе толькі не даво­дзіцца яму выступаць! Рэгіна Эдуардаўна не пярэчыць гэтаму, часта едзе разам з мужам, радуецца, як цёпла прыма­юць яго гледачы. Талент бацькі перадаўся і дочкам. Аксана грае на акардэоне, Марына хораша спявае.

Калі музыкант расцягнуў мяхі акардэона і заспяваў праніз­ліва-пяшчотную песню пра Хрыстова, я не змагла стрымаць слёз, перанёсшыся ў думках у сваю родную вёску, якой даўно няма.

— А насупраць Машнічаў жыве яшчэ адзін творца — Сяргей Счасны, — сказала Марына Пусько, як толькі мы выйшлі з дома. — Пісаў вершы яго ­бацька Люцыян, і ён таксама піша, мае два зборнікі: у адным бацькавы вершы, у другім — ягоныя.

З імі я і сфатаграфавала Сяргея.

Умелыя рукі

Па дарозе да Леакадзіі Счаснай мой «гід» Марына Пусько гаварыла: «Зараз убачыце, колькі ў яе кветак ля дома і ў доме. А яшчэ Іванаўна захапляецца пляценнем з газетных трубачак, у яе шмат вырабаў з іх. Хіба, раздарыла…»

Кветак і сапраўды шмат. Многія гаршкі пад імі аплецены папяровымі трубачкамі. Бачу і дамавіка, бычка, коціка, саву, «футляры» для бутылак, ёмкасці для захоўвання яек і іншыя вырабы. Як не сфатаграфаваць іх для газеты? І, вядома ж, найперш саму рукадзельніцу. А Леакадзія Іванаўна наадрэз адмаўляецца, спасылаючыся на тое, што нефотагенічная. Ледзьве ўгаварылі.

Яна магла жыць у Калінінградзе або ў Паставах, дзе ў маладосці нейкі час працавала. Але не засталася. Прызнаецца: «Горад не па мне. Надакучыла бачыць цагляныя будынкі. Хацелася дадому, у сваю мясцовасць, да сваіх людзей». У Хрыстове выйшла замуж, муж працуе трактарыстам у калгасе, яна была тэхнічкай у школе, зараз на пенсіі. Мае трох дзяцей, якія жывуць у Барысаве, Заслаўі і Дзеркаўшчыне.

Нястомная

Знаёмлюся з Крысцінай Лягцінен — нявесткай Фяліцыі Лягцінен. 10 гадоў мінула, як загінуў дарагі для абедзвюх чалавек — муж і сын, а яны па-ранейшаму радняцца. Крысціна не выйшла другі раз замуж, шмат дапамагае свекрыві. Абедзве яе дачкі даўно дарослыя, працуюць у Глыбокім, часта наведваюцца да маці.

Крысціна Зянонаўна 35 гадоў адпрацавала даяркай, была ў ліку перадавікоў. Пайшоўшы на пенсію, ездзіла ў Глыбоцкі і Докшыцкі раёны дапамагаць фермерам ва ўборцы агародніны. А калі ёй прапанавалі стаць сацыяльным работнікам, ахвотна згадзілася. Зараз апякуецца над пяццю хрыстоўцамі. Добра ведае кожнага, таму не толькі выконвае тую ці іншую работу, але і шчыра пагутарыць. Падапечныя вельмі задаволеныя сваёй памочніцай.

Вяскоўцы расказвалі мне, якая Крысціна акуратыстка. Нават на ферму хадзіла ў белых боціках, прыгожай куртцы, а там пераапраналася. Чыста, акуратна, прыгожа і ў яе доме, а сама гаспадыня — сціплая, адкрытая, добразычлівая.

Ахінаюць клопатам

Незадоўга да свайго юбілею Фяліцыя Лягцінен трапіла ў бальніцу, а выпісалася ўсяго за два дні да даты. Адзначаць яе жанчыне не хацелася. Аднак нявестка і ўнукі падрыхтавалі для імянінніцы такое свята, што яно расчуліла не толькі яе, але і ўсіх запрошаных.

У жыцці Фяліцыі Іванаўны хапіла цяжкасцей. Маладзенькай паехала на заробкі ў Свярдлоўскую вобласць. Там выйшла замуж, нарадзіла дваіх дзетак, але муж трапіў у турму. У родную вёску яна вярнулася, калі старэйшаму сыночку было 3 гады, малодшаму — усяго 8 месяцаў. Пасля заканчэння тэрміну зняволення прыехаў сюды і муж, але сямейнага шчасця не было. 27 гадоў яна адпрацавала ў валкоўскім магазіне і ўспамінае той час з радасцю. Для сельскай мясцовасці магазін быў паказальны, а калектыў прадаўцоў — дружны.

10 гадоў назад на жанчыну абрынулася найстрашнейшае гора: у аўтамабільнай катастрофе загінуў сын Саша. Другі сын — Андрэй — інвалід I групы, жыве ў Варапаеве. Добра, што ёсць іх працяг: 3 унучкі і столькі ж праўнучак, 2 праўнукі. Усе даражаць бабуляй, прыязджаюць да яе, пастаянна апякае нявестка Крысціна, якая жыве ў Хрыстове.

Фаіна Касаткіна

 31.05.2025 postawy

источник: https://www.postawy.by/2025/05/proekt-pk-vjosachka-prodolzhaetsja-ocherednaja-ostanovka-derevnja-hristovo/